گفتارى دربارهء ملا احمد نراقى و كتاب تذكرة الأحباب يكى از بارزترين ويژگىهاى ملا احمد نراقى ، آگاهى دقيق وى نسبت به نيازهاى موجود و تلاش در راه رفع خلأهاى فكرى و علمى و پاسخ‌گويى به سؤال‌هاى اساسى عصر خويش بود ؛ چيزى كه از وى اسطوره‌اى كم نظير در عرصه‌هاى مختلف علوم و معارف اسلامى ساخت و هنوز هم رد پاى وى در بسيارى از آراء و انديشه‌هاى معاصر مشاهده مىشود . امّا حال وى در اين نيازشناسى ، به فراخور حال مخاطب و موضوع مربوطه و شرايط مختلف علمى و اجتماعى ، تفاوت مىكرد . گاه در مقام فقيهى ظاهر مىشد كه مىبايد سؤال‌هاى مختلف مقلّدانش را در احكام شرعى پاسخ‌گو باشد ، و زمانى بر كرسى مناظره و بحث علمى با هم‌قطارانش تكيه مىزد ، و در مواقعى نيز به عنوان يك متكلّم و فيلسوف ، به دفع شبهات و هجمه‌هاى دينى مىپرداخت . زمانى معلم اخلاق و مربّى نفوس بود و زلال معرفت را به كام تشنگان حريمش جارى مىساخت . گذشته از اين ، وى نيك مىدانست كه با مخاطبان مختلف خود و در رفع نيازهاى متفاوت آنان ، با چه زبان و بنانى سخن گويد ، يا بنگارد . از لطايف اخلاقى و حكمى گرفته تا غوامض علمى و فلسفى و احكام شريعت احمدى ، هر يك را به اسلوب و روش و زبان خاص خود مىنگاشت و از هيچ كوششى در راه خدمت به آحاد جامعهء خويش و تعالى فكرى آنان ، از عالم و عامى گرفته تا شاه و رعيّت ، فروگذار نمىكرد . اين همه سبب شد كه آثار نراقى نه فقط از جامعيّت و تنوّع علمى و فكرى برخوردار شود ، بلكه نوآورىها و ابداعات علمى و روشى بسيارى را براى نسل‌ها به ارمغان آورد . در اين رهگذر سهم بارز انديشه‌ها و منهجيّت علمى پدر ، ملا محمد مهدى را نبايد از ياد برد ؛ چه ملا احمد در وهلهء نخست ، به ويژه در اوان جوانى ، كوشيد تا نانوشته‌هاى پدر را تكميل كند ، يا دشوارىهاى قلم او را ترجمه و شرح نمايد . آثار فقهى ملا احمد : با توجّه به مقدّمهء فوق ، آثار فقهى ملا احمد نراقى در سه محور زير خلاصه مىشوند :